Süni İntellektlə Elmi Məqalə Yazmaq: 2026-cı İldə Jurnalların Şəffaflıq Qaydaları
ChatGPT, Claude və digər süni intellekt alətləri artıq elmi yazının gündəlik hissəsinə çevrilib. Amma 2025-ci ildə əsas sual "bu alətlərdən istifadə etmək icazəlidirmi?" idisə, 2026-cı ildə diqqət tamamilə fərqli bir məsələyə keçib: tədqiqat komandaları süni intellekt istifadəsini necə sənədləşdirir, yoxlayır və jurnala açıqlayır?
Rəqəmlərdə vəziyyət: jurnalların neçəsi qayda tələb edir?
Son araşdırmalara görə, jurnalların təxminən 70%-i artıq rəsmi süni intellekt istifadə qaydaları müəyyənləşdirib. Konkret desək: 3556 jurnal açıqlama tələb edir, 1529 jurnal mövzuya hələ rəsmi mövqe bildirməyib, cəmi 27 jurnal süni intellekt istifadəsini tam qadağan edir, və yalnız 2 jurnalın tam açıq (sərbəst) siyasəti var.
Aparıcı nəşriyyatların rəsmi tələbləri
Kim nə tələb edir?
Elsevier, Springer Nature, Wiley, Taylor & Francis və Nature Portfolio daxil olmaqla dünyanın aparıcı nəşriyyatlarının hamısı əlyazmanın hazırlanmasında süni intellekt alətlərinin istifadəsinin açıqlanmasını tələb edir. Açıqlamada aşağıdakılar dəqiq göstərilməlidir:
Elsevier-in yeni skan sistemi
2026-cı ildə Elsevier öz Check Integrity alətinin əhatəsini genişləndirərək təxminən 2000 jurnalda tətbiq edib — bu sistem əlyazmaları nəşriyyat etikası pozuntuları baxımından avtomatik skan edir.
Tədqiqatçılar üçün praktiki addımlar
1. Hər prompt-u qeyd edin
Süni intellekt alətinə verdiyiniz sorğuların (promptların) qeydini saxlayın — bunlar açıqlama bölməsində və ya əlavədə (appendiks) istifadə oluna bilər.
2. İnsan yoxlaması addımını sənədləşdirin
2026-cı ilin "təhlükəsiz müəllif mövqeyi" formulu sadədir: hansı alət, hansı konkret iş üçün istifadə olunub, və bundan sonra hansı insan yoxlama addımı aparılıb.
3. Jurnalın konkret siyasətini əvvəlcədən öyrənin
Hər jurnalın öz "Author Guidelines" (Müəlliflər üçün Təlimatlar) səhifəsində süni intellektlə bağlı xüsusi bölmə var — məqalə göndərmədən əvvəl bunu mütləq oxuyun.
4. Süni intellekti alət kimi, əvəzedici kimi yox
Süni intellekt qrammatika düzəlişi, ədəbiyyat icmalının strukturlaşdırılması və dil redaktəsində faydalı köməkçidir, lakin orijinal elmi fikir, təhlil və nəticələr həmişə müəllifin özünə məxsus olmalıdır — bu, həm etik tələb, həm də plagiat/saxta məzmun aşkarlama sistemlərindən qorunmaq üçün vacibdir.
Nəticə
Süni intellekt elmi yazı prosesini sürətləndirən güclü vasitəyə çevrilib, lakin 2026-cı ildə akademik dünya artıq "istifadə edilsin, ya yox" sualından "necə şəffaf şəkildə istifadə edilsin" sualına keçib. Öz məqalənizi hazırlayarkən açıqlama tələblərinə əməl etmək — həm etik məsuliyyət, həm də jurnal tərəfindən rədd edilmə riskini azaltmaq baxımından vacibdir. Elmi məqalə yazılışı və akademik konsultasiya xidmətləri üçün azpublish.az bloq bölməsindəki digər yazılarımıza da baxa bilərsiniz.
